W Stronę Ojca i no co ty Tato
Sytuacja prawna ojca po nowelizacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
20.11.2008.
Kontakty z dzieckiem i alimenty
 
Kontakty rodziców z dziećmi z dzieckiem jako stanowią atrybut niezależny od władzy rodzicielskiej. Kwestie te regulowały do tej pory zapisy art. 113 K.r.o. W nowelizacji wzmocniono przepisy mówiące o kontaktach, poprzez stwierdzenie że rodzice mają nie tylko prawo ale i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem, nawet jeśli nie przysługuje im władza rodzicielska. Takie podejście odpowiada postanowieniom art. 9 ust. 3 Konwencji o prawach dziecka, który stanowi, że dziecko ma prawo do utrzymywania regularnych stosunków osobistych i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców, z wyjątkiem przypadków gdy jest to sprzeczne z najlepiej pojętym interesem dziecka.

Projekt nowelizacji uwzględnia również art. 10 tej Konwencji, stanowiący, że dziecko, którego rodzice przebywają w różnych państwach, będzie miało prawo do utrzymywania regularnych (z wyjątkiem okoliczności nadzwyczajnych), osobistych stosunków i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców. Projekt bierze pod uwagę także treść Konwencji w sprawie kontaktów z dziećmi, przyjętej przez państwa członkowskie Rady Europy w Wilnie w maju 2002 r. Podobne gwarancje kontaktów dano też rodzeństwu, dziadkom, powinowatym w linii prostej. Słabość egzekucji obecnych przepisów jest powszechnie znana. Dlatego dodany został przepis, który pozwala sądowi opiekuńczemu m.in. odebrać od rodziców przyrzeczenie określonego zachowania, że np. ojciec spędzi z dzieckiem przynajmniej tydzień ferii.
Przedstawiciele środowiska rozwiedzionych i przeżywających problemy rodzinne ojców, w tym głównie Fundacja Akcja i Forum na Rzecz Odpowiedzialnego Ojcostwa wielokrotnie zwracały uwagę na problemy wynikające niemożnością skutecznej egzekucji kontaktów orzeczonych sądownie, na czym z reguły cierpiała więź ojców z dziećmi. W opiniach wysyłanych do przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej sugerowaliśmy konieczność zawarcia w K.r.o zapisów zwiększające skuteczność egzekucji orzeczeń sądowych o kontaktach z dziećmi.
Sugerowaliśmy wprowadzenie do art. 113 7
„Na wniosek rodzica, któremu uporczywe i bezzasadnie ograniczane są  kontakty z  dzieckiem sąd może ograniczyć, lub pozbawić władzy rodzicielskiej rodzica sprawującego bezpośrednią pieczę nad dzieckiem, z jednoczesnym rozszerzeniem władzy rodzicielskiej lub przyznaniem bezpośredniej pieczy nad dzieckiem wnioskującemu rodzicowi.”
Przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości odpowiedzialni za wprowadzanie nowelizacji w K.r.o negatywnie zaopiniowali jednak naszą propozycję i ostatecznie nie znalazła ona miejsca w przyjętym przez sejm nowym kodeksie.  Projektodawca jednak, uznała, że 113 K.r.o. w dotychczasowym brzmieniu nie jest wystarczającą podstawą odpowiedniego dla dobra dziecka kształtowania zasad i zakresu osobistych kontaktów rodziców i dzieci.
W artykułach od 113 1 do 113 6  zostały więc zawarte podstawy do orzekania o zakresie osobistej styczności rodziców i dzieci, gdy wymaga  tego dobro dziecka, oraz unormowania zasad i zakresu osobistej styczności dziecka oraz jego rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, które przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.
Istotną nowość stanowi projektowany art. 113 4 K.r.o., dający sądowi opiekuńczemu, orzekającemu w sprawie kontaktów z dzieckiem, kompetencję do zobowiązania rodziców do określonego postępowania. Może się stać to pośrednim elementem wpływającym na zwiększenie skuteczności orzeczeń o kontaktach, przyjąć to może bowiem postać odebrania od rodzica określonego przyrzeczenia o warunkach realizowania kontaktów z dzieckiem drugiego rodzica. Przepis ten zawiera również otwarty katalog środków stosowanych przez sąd przy rozstrzyganiu o kontaktach, wraz ze wskazaniem możliwości kierowania rodziców do placówek lub specjalistów, zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc. Zapis ten, jakkolwiek bardzo potrzebny, wydał się przedstawicielom naszego środowiska niewystarczający. Uznaliśmy bowiem konieczność uzupełnienia go o zapis mówiący o konieczność podania się rodziców kontroli sądu sposobu wypełnienia zarządzeń które zapadły w tym zakresie. Tak by rodzić zobowiązany do określonego działania (np. terapii) był jednocześnie zmuszony do przedstawienia sądowi rezultatów jakie to działanie przyniosło. Nasz postulat znalazł uznanie w oczach projektodawcy, Komisji Nadzwyczajnej ds. Kodyfikacji Prawa, a w dalszej konsekwencji i w oczach posłów i zmiana ta została zapisana w uchwalonym przez sejm nowym K.r.o.
Podsumowując sposób uregulowania w nowelizacji kwestii kontaktów rodziców z dziećmi należy stwierdzić że przyjęte rozwiązania są dalece niewystarczające i nie są w stanie rozwiązać narastającego problemu niemożności egzekucji ustalonych sądownie kontaktów. Art. 1134, który ostatecznie otrzymał brzmienie:
„Art. 113 4. Sąd opiekuńczy, orzekając w sprawie kontaktów z dzieckiem, może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w szczególności skierować ich do placówek lub specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczących rodzinie inną stosowną pomoc z jednoczesnym wskazaniem sposobu kontroli wykonania wydanych zarządzeń.”
wpłynie co prawda dyscyplinująco na rodziców utrudniających kontakty dziecka z drugim rodzicem, jest jednak środkiem w tym zakresie niewystarczającym. 

Obowiązek alimentacyjny
 
Istotna zmiana dotyczy alimentów. Pod władzą nowego K.r.o. rodzice będą mogli uchylić się od obowiązków alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie stara się o możliwości samodzielnego utrzymania. Obecnie rodzice zobowiązani są do świadczeń względem dziecka tak długo, jak długo nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie – w praktyce do osiągnięcia 26 lat. Co warto podkreślić np. w USA pełnoletnie dziecko na alimenty nie może liczyć. Rodzice, zdaniem projektodawcy, którzy nie mają wpływu na postawę życiową dziecka dorosłego, nie powinni być więc obciążeni zbyt długo obowiązkiem alimentacyjnym. Przyjęto zasadę na wzór tej, która teraz obwiązuje między rodzeństwem: że np. siostra może się uchylić od płacenia alimentów, jeżeli łączyłoby się to z nadmiernym uszczerbkiem dla niej lub jej najbliższej rodziny.
Projektodawca w uzasadnieniu do nowelizacji zaznacza, że możliwość uchylenia się od świadczeń alimentacyjnych z powołaniem się na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego odpowiada poczuciu sprawiedliwości. Odpowiednie rozwiązanie normatywne istnieje w ustawodawstwie wielu państw (Niemcy, Francja, Litwa, Rosja, Estonia). Chroni się w ten sposób również uzasadniony interes zobowiązanego i środki jego utrzymania przed żądaniem niezasługującym na ochronę. W sytuacji więc, gdy ponieważ rodzice, nie mając wpływu na postawę życiową dziecka, nie powinni być obciążeni zbyt długo obowiązkiem alimentacyjnym, z uszczerbkiem dla swojego utrzymania. Ponadto możliwość żądania alimentów od rodziców przez pełnoletnie dziecko, mimo braku własnych starań o uzyskanie samodzielności, „usprawiedliwia” naganną postawę dziecka, tworzy złe wzorce zachowania i jest etycznie nieusprawiedliwione. Znalazło to swój oddźwięk  w w art. 133 § 3, który otrzymał brzmienie:
„§ 3. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.”;
Znowelizowany Kodeks rodzinny i opiekuńczy nadal nakłada na rodziców obowiązek alimentacji dziecka od małoletniości do czasu uzyskania przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się. Jednak wobec częstych wątpliwości, co do zasadności utrzymywania pełnoletniego dziecka, na którego postawy, rodzice nie mają wpływu, przyznano rodzicom uprawnienia do uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego dziecka w razie zagrożenia nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub w braku starań dziecka o osiągnięcie życiowej samodzielności.
Na powyższy przepis Na projektowany przepis będą mogli powoływać się w szczególności małżonkowie, a także rodzice pełnoletnich dzieci domagających się alimentów. Natomiast wykluczony został zarzut nadużycia prawa (sprzeczności z zasadami współżycia społecznego) w odniesieniu do roszczenia małoletniego dziecka przeciwko rodzicom, ponieważ ani trudności wychowawcze, ani naganne zachowanie się dziecka nie zwalniają rodziców z obowiązku troski o dziecko, a przede wszystkim z obowiązku jego utrzymania i wychowania. Znalazło to odzwierciedlenie w zapisach „Art. 144 1:
„Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.”;
W art. 135 § 2 i 3.  przewidziano możliwość wykonywania obowiązku alimentacyjnego w postaci dostarczaniu środków utrzymania lub wychowania, tj. w postaci renty pieniężnej albo przez zaspokajanie potrzeb utrzymania w ramach wspólnego gospodarstwa domowego. K.r.o. przewiduje też inną postać wykonania obowiązku alimentacyjnego w postaci osobistych starań o utrzymanie lub wychowanie dziecka przez rodziców. Uwzględniając sytuację finansową i rodzinną niektórych osób zobowiązanych do alimentacji, jest pożądane, aby tę postać osobistych starań o utrzymanie uprawnionego odnieść do wszystkich osób niepełnosprawnych. Częste są bowiem sytuacje, gdy zobowiązany ma skromne dochody, natomiast może swoją pracą i osobistymi staraniami przyczyniać się do zapewniania należytych warunków bytowych osoby małoletniej bądź osobie niepełnosprawnej (np. będącemu w podeszłym wieku małżonkowi, ojcu lub matce, dziadkom itd.). Ułatwia się więc wykonanie obowiązku alimentacyjnego stosownie do możliwości poszczególnych członków rodziny. Warto zaznaczyć, że osobiste starania o osobę uprawnioną są tak samo doniosłe i potrzebne jak środki pieniężne, zwłaszcza dla osoby niepełnosprawnej lub małoletniego dziecka. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w zapisach art. 135 § 2, który otrzymał brzmienie:
„§ 2. Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.”,
Zmiany wprowadzone w nowelizacji K.r.o w części dotyczącej alimentów, odpowiadają potrzebom społecznym i są adekwatne do zmieniających się realiów społeczno-ekonomicznych. Wzrost potrzeb młodego pokolenia związanych z kontynuacja studiów wyższych w dużych aglomeracjach, często nie pozwala już dziś rodzicom słabiej sytuowanym i pozostającym na rencie, lub emeryturze na pełne utrzymanie pełnoletniego dziecka. Trzeba wziąć pod uwagę również nowe możliwości zarobkowe, jakie daje dziś młodym ludziom coraz bardziej popularny tryb studiów zaocznych. W tym kontekście wprowadzone zmiany wydają się być zasadne. Istotne z punktu widzenie wzmocnienia roli ojca, który  nie sprawuje bezpośredniej pieczy nad dzieckiem, jest możność pośredniego wpływu na postawy jakie dziecko przyjmuje wobec niego samego, jak i szerzej w ogóle na postawy społeczne dziecka pełnoletniego, poprzez możność uchylenia się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeśli jest to sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego. Zapisanie w kodeksie możliwości wykonania obowiązku alimentacyjnego w postaci osobistych starań o utrzymanie lub wychowanie dziecka przez rodziców, będzie miało również duże znaczenie na realizowanie tego obowiązku, przez osoby, które w niezawiniony przez siebie sposób pozostają w niedostatku, są natomiast w stanie swoim osobistym staraniem przyczynić się wychowania dziecka.

Wszelkie prawa zatrzerzone, przedruk całości lub skrótów wyłącznie za zgodą redakcji www.wstroneojca.pl

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

komentarze

Jeszcze nie ma komentarzy - dodaj swój używając poniższego formularza...


Strona 1 z 0 ( 0 komentarze )
©2006 MosCom

Musisz się zalogować.





Logowanie

Login

Hasło

Remember me?
Zapomniane hasło?
Załóż konto

Tatusiowe menu

Nasze Forum
Weekendowy Tata
Czy nasze państwo realnie wspiera równouprawnienie w życiu rodzinnym?
 


Dotacja
  Kwota [PLN]



Ostatnio nadesłane:


12.12.2017.